İnsan Destekli Yapay Zekâ: Mekanik Türk
Bilgisayarlar hala bazı şeyleri çok yetersiz bir biçimde yapıyor. Bellekleri ve işlemcileri güçlü ağlarda bir araya getirildiği zaman bile onlar tam kapasite çalışamamaktadırlar. İnsanların desenleri tanımak, görüntüleri, dili veya kavramları anlamak gibi az bir bilinçle yaptıkları şeyler bile bu makineler için çok zor işlerdir.
Bilgisayarların yapabileceklerindeki bu boşluklar ancak bilgisayar mühendislerinin ve bilgisayar üzerine çalışan bilim adamlarının ilgisini çekebilir, bunların dışındaki birçok birey ve şirket dijital medeniyetimizin meydana getirdiği kabarmış bilgi yığınını bir yere oturtmak ve düzenlemeyi oldukça zor buluyor.
Bu sorun insanı ürküten fakat aynı zamanda insanın hoşuna gidecek derece de zarif olan iş dalı fikrini teşvik etti: Niçin istekli insanlar bilgisayarların yapamayacağı işleri pazaryerleri meydana getirmek suretiyle gerçekleştirebileceği bir Web kullanmasınlar? Amazon.com’un baş idarecisi Jeff Bezos çalışanları olan online bir servis Amazon Mekanik Turk’u meydana getirdi ve kişisel olarak ChaCha adında insan destekli bir arama şirketine şahsen yatırım yaptı. Bezos bu hadiseyi çekici bir tarzda tanımlıyor ve bunu “yapayın da yapayı zeka” (artificial artificial intelligence) olarak adlandırıyor.
Normalde, bir insan bilgisayardan yapmasını ister ve bilgisayarda işin hesaplamasını yapar diyen Bezos, bununla birlikte Mechanik Turk gibi yapay yapay zekâların herşeyi tersine çevirdiğini belirtiyor. Bilgisayar insan için kolay ama bilgisayar için son derece zor bir göreve sahip. Bu yüzden Mekanik Turk performansını göstermek için bir bilgisayar servisini çağırmak yerine bir insanı çağırıyor.
Mekanik Turk hayatına Amazon’un kendisi için ihtiyaç duyduğu bir servis olarak başladı. Amazon bireysel ürünlerin tanımlandığı milyonlarca sayfaya sahipti fakat servis gereksiz olan eş sayfaları devreden çıkarmak istedi. Software yardım edebilirdi fakat Bezos’a göre işlem yollu(algoritmik) olarak eş sayfaların tamamını elemek imkansızdı. Bu yüzden şirket insanların ürün sayfalarına bakabilecekleri ve her eş sayfayı tespit karşılığında bir kaç sent kazanabilecekleri bir Web sitesi geliştirmeye başladı.
Jeff Bezos Amazon’a neyin faydalı olduğunu gösterdi. Şirket Mekanik Turk’ü halka açık bir site olarak Kasım 2005’te açtı. Bugün, 100’den fazla ülkede 100.000’i aşkın “Turk çalışanı” bulunmakta.
Benzer bir alış-veriş sitesi olan PriceGrabber.com ürün sayfalarına görüntülerin kopyalarını tam olarak koyabilmek için Mekanik Turk’ü kullanıyor. PriceGrabber içerik geliştirme ve halk direktörü Sagar M. Jethani bu muazzam ve dağıtılmış işgücünün bir noktaya yoğunlaşmasının kendilerine kısa zamanda pek çok satış parçasının imajını sağlayabildiğini söylüyor.
Mekanik Turk’un müşterileri şirketler. ChaCha.com ise bazen kitle kaynakları olarak adlandırılan yapay yapay zekâyı Web’de arama yaptıklarında iyi sonuçlarla karşılaşmak isteyen bireysel bilgisayar kullanıcılarına yardımcı olmak için kullanıyor. Geçen yıl başlayan ChaCha evden ya da yerel kafelerden saati 10$’a çalışan 30,000’i aşkın taze kanlı kılavuzla Web sörfçülerini en ilgili kaynaklara yönlendirmek konusunda çalışıyor.
Amazon Mekanik Turk’ü kullanan şirketlere başarılı bir biçimde tamamlanmış her bir HIT(Human Intelligence Tasks: İnsan Aklıyla Yapılan Görevler) için HIT bedelinin % 10’unu kazanıyor. Fiyatı 1 sentten daha az olan basit bir HIT için Amazon yarım sent kazanıyor. ChaCha diğer birçok arama şirketinin yaptığı yolla reklamcılardan bağlamsal olarak ilgili siteleri ve reklamları temin etmeleri karşılığında para kazanmayı amaçlıyor.
Kalabalıkların kolektif kanısının koşumlanması yeni birşey değil. O Digg ve Del.icio.us gibi insan okuyuculara genel okumalar için en yararlı başlıkları seçmeleri için bel bağlayan birçok “Web 2.0” ağları tarafından da kullanılıyordu. Bunun yanında (web’de)para zihniyetli zekâların pazar meydana getirişi gerçekten yeni birşey.
Bu dijital ve kolektif akılların bir bireysel bileşeni olmak nasıl bir durumdur?
Ortaya çıkarmak için ben tecrübe ettim. www.mturk.com’a kaydımdan sonra bana ödenecek para ile birlikte benim gerçekleştirebileceğim HIT’lerin ekranıyla karşılaştırıldım. Önce benden yıllık tahsisatlar ve onların emeklilik planlarında kullanılması hakkındaki bir makale için üç başlık yazmamı isteyen ContentSpooling.net’ten bir iş kabul ettim. Sonra Kuzey Londra’nın varoşlarına doğru giden bir araçtan ele geçirilmiş görüntülere baktım ve Britanya teknoloji şirketi Oxford Metrics Group’un bir bölümü olan Geospatial Vision’ın isteği üzerine yoldaki levhalar ve işaretlemeler gibi nesneleri tanımladım.
Bunun tamamı için, Amazon hesabım asillere yakışır bir yekunla, 12 sentle alacaklandırıldı. Tüm tecrübem 15 dakikadan fazla sürmedi ve benim bakış noktamdan bu iş sonuçta hiçbir anlam ifade etmedi.
Aynı zamanda kitle kaynakları müşterisi olmanın ne gibi bir şey olduğunu öğrenmekle de ilgilendim. Bundan dolayı, 14 Mart günü saat 14.40’da ChaCha’ya “II. Dünya Savaşı süresince Evelyn Waugh’un komando birliğinin komutanının kim olduğunu sordum.” Hemen gecikmeden bir mesaj penceresi göründü ve CandieSue22087 beni ChaCha’ya çabucak buyur etti ve benden sabırlı olmamı istedi.
14.44’de CandieSue yenilgiyi kabullendi ve beni başka bir rehbere transfer etti. Tressie57635 bana “Evelyn Waugh’un romanlarında eklentisel ses sembolizmi” adında akademik bir yazıdan bahsetti. Protesto ettiğim zaman, Tressie onun zor bir arama olduğundan şikâyet etti ve 14.49’da başka bir rehberle yapmamın daha iyi olabileceğini yazarak o da vazgeçti. Ona buna razı olduğumu söylediğim zaman Tressie tesadüfen aramayı tamamıyla sonlandırdı fakat bana 12 sonuç sayfasını da göndermeyi ihmal etmedi; hiçbiri konuyla ilgili değildi.
Google’da hızlı arama doğru cevabı çabucak sağladı.
Yapay’ın da yapayı zekâya iki genel itiraz oldu. Birincisi, ChaCha üzerindeki arama tecrübelerimle sabit olan ağların en akıllı üyelerinden daha fazla zeki olmadıkları idi. İkincisi geçen yıl Salon.com’da yazan Katharine Mieszkowski tarafından dile getirildi. O Mekanik Turk’ü bir tür düşük ücretle işçi çalıştıran işyeri olarak görüyor. O sözkonusu durumu Bezos gibi sıradan halkı ele geçirip kendisi ve paraları için çalıştırmak için yeni yollar icat eden bir milyarder hakkında rahatsız edici bir şey olarak görüyor.
Hep güler yüzlü olan Bezos eleştirileri bertaraf ediyor. “MTurk halkın iş sahibi olduğu, diğerleriyle buluştuğu ve onların istediği işi yaptığı bir pazardır” diyor Bezos gelen eleştirilere karşı.
Peki neden insanlar Turk Çalışanları ve ChaCha kılavuzları oluyor? Fakir ülkelerde bu işten kazanılacak para bir ailenin varlığına ciddi katkılar yapabilir. Fakat Bay Bezos bile zengin ülkelerden MTurk çalışanlarının MTurk üzerinden kazanılacak küçük paralarla hayatlarını kazanamayacağını kabul ediyor: “Bloglarda yorum yapan insanlar MTurk’ü daha çok destekleyici bir gelir olarak görüyorlar.”
Eski bir ordu linguisti Mitch Fernandez(38) günde iki saat çalışmak suretiyle haftada 100 dolardan fazla kazanabildiğini söylüyor. Son 9 ayda kazandığı 4,000 dolarla Fernandez kendine yüksek çözünürlü bir TV, DVD ve yer hoparlörü satın aldı. Tecrübe Fernandez’e bir kütüphane diploması almak konusuna da teşvik etmiş.
En iyimser yapay zekâ uzmanlarına göre bilgisayarların insan beyninden daha güçlü olması için nerden bakılsa en az 25 yıla daha ihtiyaç var. O zamana kadar insanlar kendi zekalarını şirketlere pazarlayabilirler ve özel bir prosedür güç yardımına ihtiyaç duyan insanlar da bunu Mekanik Turk ve ChaCha gibi pazarlardan temin edebilirler.
(NYT, 25 Mart 2007, Artificial Intelligence, With Help From The Humans)
www.ekopolitik.org
10 Aralık 2009 Perşembe
Yapay Zekâ: Mekanik Türk
İnsan Destekli Yapay Zekâ: Mekanik Türk
Bilgisayarlar hala bazı şeyleri çok yetersiz bir biçimde yapıyor. Bellekleri ve işlemcileri güçlü ağlarda bir araya getirildiği zaman bile onlar tam kapasite çalışamamaktadırlar. İnsanların desenleri tanımak, görüntüleri, dili veya kavramları anlamak gibi az bir bilinçle yaptıkları şeyler bile bu makineler için çok zor işlerdir.
Bilgisayarların yapabileceklerindeki bu boşluklar ancak bilgisayar mühendislerinin ve bilgisayar üzerine çalışan bilim adamlarının ilgisini çekebilir, bunların dışındaki birçok birey ve şirket dijital medeniyetimizin meydana getirdiği kabarmış bilgi yığınını bir yere oturtmak ve düzenlemeyi oldukça zor buluyor.
Bu sorun insanı ürküten fakat aynı zamanda insanın hoşuna gidecek derece de zarif olan iş dalı fikrini teşvik etti: Niçin istekli insanlar bilgisayarların yapamayacağı işleri pazaryerleri meydana getirmek suretiyle gerçekleştirebileceği bir Web kullanmasınlar? Amazon.com’un baş idarecisi Jeff Bezos çalışanları olan online bir servis Amazon Mekanik Turk’u meydana getirdi ve kişisel olarak ChaCha adında insan destekli bir arama şirketine şahsen yatırım yaptı. Bezos bu hadiseyi çekici bir tarzda tanımlıyor ve bunu “yapayın da yapayı zeka” (artificial artificial intelligence) olarak adlandırıyor.
Normalde, bir insan bilgisayardan yapmasını ister ve bilgisayarda işin hesaplamasını yapar diyen Bezos, bununla birlikte Mechanik Turk gibi yapay yapay zekâların herşeyi tersine çevirdiğini belirtiyor. Bilgisayar insan için kolay ama bilgisayar için son derece zor bir göreve sahip. Bu yüzden Mekanik Turk performansını göstermek için bir bilgisayar servisini çağırmak yerine bir insanı çağırıyor.
Mekanik Turk hayatına Amazon’un kendisi için ihtiyaç duyduğu bir servis olarak başladı. Amazon bireysel ürünlerin tanımlandığı milyonlarca sayfaya sahipti fakat servis gereksiz olan eş sayfaları devreden çıkarmak istedi. Software yardım edebilirdi fakat Bezos’a göre işlem yollu(algoritmik) olarak eş sayfaların tamamını elemek imkansızdı. Bu yüzden şirket insanların ürün sayfalarına bakabilecekleri ve her eş sayfayı tespit karşılığında bir kaç sent kazanabilecekleri bir Web sitesi geliştirmeye başladı.
Jeff Bezos Amazon’a neyin faydalı olduğunu gösterdi. Şirket Mekanik Turk’ü halka açık bir site olarak Kasım 2005’te açtı. Bugün, 100’den fazla ülkede 100.000’i aşkın “Turk çalışanı” bulunmakta.
Benzer bir alış-veriş sitesi olan PriceGrabber.com ürün sayfalarına görüntülerin kopyalarını tam olarak koyabilmek için Mekanik Turk’ü kullanıyor. PriceGrabber içerik geliştirme ve halk direktörü Sagar M. Jethani bu muazzam ve dağıtılmış işgücünün bir noktaya yoğunlaşmasının kendilerine kısa zamanda pek çok satış parçasının imajını sağlayabildiğini söylüyor.
Mekanik Turk’un müşterileri şirketler. ChaCha.com ise bazen kitle kaynakları olarak adlandırılan yapay yapay zekâyı Web’de arama yaptıklarında iyi sonuçlarla karşılaşmak isteyen bireysel bilgisayar kullanıcılarına yardımcı olmak için kullanıyor. Geçen yıl başlayan ChaCha evden ya da yerel kafelerden saati 10$’a çalışan 30,000’i aşkın taze kanlı kılavuzla Web sörfçülerini en ilgili kaynaklara yönlendirmek konusunda çalışıyor.
Amazon Mekanik Turk’ü kullanan şirketlere başarılı bir biçimde tamamlanmış her bir HIT(Human Intelligence Tasks: İnsan Aklıyla Yapılan Görevler) için HIT bedelinin % 10’unu kazanıyor. Fiyatı 1 sentten daha az olan basit bir HIT için Amazon yarım sent kazanıyor. ChaCha diğer birçok arama şirketinin yaptığı yolla reklamcılardan bağlamsal olarak ilgili siteleri ve reklamları temin etmeleri karşılığında para kazanmayı amaçlıyor.
Kalabalıkların kolektif kanısının koşumlanması yeni birşey değil. O Digg ve Del.icio.us gibi insan okuyuculara genel okumalar için en yararlı başlıkları seçmeleri için bel bağlayan birçok “Web 2.0” ağları tarafından da kullanılıyordu. Bunun yanında (web’de)para zihniyetli zekâların pazar meydana getirişi gerçekten yeni birşey.
Bu dijital ve kolektif akılların bir bireysel bileşeni olmak nasıl bir durumdur?
Ortaya çıkarmak için ben tecrübe ettim. www.mturk.com’a kaydımdan sonra bana ödenecek para ile birlikte benim gerçekleştirebileceğim HIT’lerin ekranıyla karşılaştırıldım. Önce benden yıllık tahsisatlar ve onların emeklilik planlarında kullanılması hakkındaki bir makale için üç başlık yazmamı isteyen ContentSpooling.net’ten bir iş kabul ettim. Sonra Kuzey Londra’nın varoşlarına doğru giden bir araçtan ele geçirilmiş görüntülere baktım ve Britanya teknoloji şirketi Oxford Metrics Group’un bir bölümü olan Geospatial Vision’ın isteği üzerine yoldaki levhalar ve işaretlemeler gibi nesneleri tanımladım.
Bunun tamamı için, Amazon hesabım asillere yakışır bir yekunla, 12 sentle alacaklandırıldı. Tüm tecrübem 15 dakikadan fazla sürmedi ve benim bakış noktamdan bu iş sonuçta hiçbir anlam ifade etmedi.
Aynı zamanda kitle kaynakları müşterisi olmanın ne gibi bir şey olduğunu öğrenmekle de ilgilendim. Bundan dolayı, 14 Mart günü saat 14.40’da ChaCha’ya “II. Dünya Savaşı süresince Evelyn Waugh’un komando birliğinin komutanının kim olduğunu sordum.” Hemen gecikmeden bir mesaj penceresi göründü ve CandieSue22087 beni ChaCha’ya çabucak buyur etti ve benden sabırlı olmamı istedi.
14.44’de CandieSue yenilgiyi kabullendi ve beni başka bir rehbere transfer etti. Tressie57635 bana “Evelyn Waugh’un romanlarında eklentisel ses sembolizmi” adında akademik bir yazıdan bahsetti. Protesto ettiğim zaman, Tressie onun zor bir arama olduğundan şikâyet etti ve 14.49’da başka bir rehberle yapmamın daha iyi olabileceğini yazarak o da vazgeçti. Ona buna razı olduğumu söylediğim zaman Tressie tesadüfen aramayı tamamıyla sonlandırdı fakat bana 12 sonuç sayfasını da göndermeyi ihmal etmedi; hiçbiri konuyla ilgili değildi.
Google’da hızlı arama doğru cevabı çabucak sağladı.
Yapay’ın da yapayı zekâya iki genel itiraz oldu. Birincisi, ChaCha üzerindeki arama tecrübelerimle sabit olan ağların en akıllı üyelerinden daha fazla zeki olmadıkları idi. İkincisi geçen yıl Salon.com’da yazan Katharine Mieszkowski tarafından dile getirildi. O Mekanik Turk’ü bir tür düşük ücretle işçi çalıştıran işyeri olarak görüyor. O sözkonusu durumu Bezos gibi sıradan halkı ele geçirip kendisi ve paraları için çalıştırmak için yeni yollar icat eden bir milyarder hakkında rahatsız edici bir şey olarak görüyor.
Hep güler yüzlü olan Bezos eleştirileri bertaraf ediyor. “MTurk halkın iş sahibi olduğu, diğerleriyle buluştuğu ve onların istediği işi yaptığı bir pazardır” diyor Bezos gelen eleştirilere karşı.
Peki neden insanlar Turk Çalışanları ve ChaCha kılavuzları oluyor? Fakir ülkelerde bu işten kazanılacak para bir ailenin varlığına ciddi katkılar yapabilir. Fakat Bay Bezos bile zengin ülkelerden MTurk çalışanlarının MTurk üzerinden kazanılacak küçük paralarla hayatlarını kazanamayacağını kabul ediyor: “Bloglarda yorum yapan insanlar MTurk’ü daha çok destekleyici bir gelir olarak görüyorlar.”
Eski bir ordu linguisti Mitch Fernandez(38) günde iki saat çalışmak suretiyle haftada 100 dolardan fazla kazanabildiğini söylüyor. Son 9 ayda kazandığı 4,000 dolarla Fernandez kendine yüksek çözünürlü bir TV, DVD ve yer hoparlörü satın aldı. Tecrübe Fernandez’e bir kütüphane diploması almak konusuna da teşvik etmiş.
En iyimser yapay zekâ uzmanlarına göre bilgisayarların insan beyninden daha güçlü olması için nerden bakılsa en az 25 yıla daha ihtiyaç var. O zamana kadar insanlar kendi zekalarını şirketlere pazarlayabilirler ve özel bir prosedür güç yardımına ihtiyaç duyan insanlar da bunu Mekanik Turk ve ChaCha gibi pazarlardan temin edebilirler.
(NYT, 25 Mart 2007, Artificial Intelligence, With Help From The Humans)
www.ekopolitik.org
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder